Wat is de PIJ – Maatregel?

PIJ staat voor ‘Plaatsing in Inrichting voor Jeugdigen’. De PIJ-maatregel is een strafrechtelijke maatregel in het jeugdstrafrecht, op 1 september 1995 ingevoerd ter vervanging en verbetering van de maatregel plaatsing in een inrichting voor buitengewone behandeling (BB) en de jeugdterbeschikkingstelling (jeugd TBR). De onvoorwaardelijke PIJ-maatregel wordt opgelegd voor de duur van twee jaar en kan in geval van een geweldsdelict worden verlengd tot maximaal vier jaar. Indien tevens sprake was van een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis kan de maatregel verlengd worden tot zes jaar. De verlenging van de PIJ-maatregel gebeurt op vordering van het OM en de beslissing wordt genomen door de rechtbank die in eerste instantie de maatregel heeft opgelegd. De tenuitvoerlegging van de PIJ-maatregel vindt plaats in justitiële jeugdinrichtingen (JJI).

Wat is het doel van de PIJ-maatregel?

Het doel van de PIJ-maatregel kan – naast beveiliging en vergelding - als tweeledig worden beschouwd, namelijk heropvoeding van jeugdigen, en behandeling van jeugdigen met een ziekelijke stoornis of gebrekkige ontwikkeling.
De cumulatieve gronden die worden genoemd voor het opleggen zijn: 1) delicten waarvoor voorlopige hechtenis is toegestaan, 2) ingeval de algemene veiligheid van personen of goederen dit eist, en 3) de maatregel in het belang is van een zo gunstig mogelijke ontwikkeling van de jeugdige. Dit laatste punt neemt in het jeugdstrafrecht – anders dan in het volwassenenstrafrecht - door de pedagogische doelstelling een belangrijke plaats in.

Voorwaardelijk of Onvoorwaardelijk?

De PIJ-maatregel kan onvoorwaardelijk maar ook voorwaardelijk worden opgelegd. Dit laatste voor de duur van maximaal twee jaar. Bij een voorwaardelijke PIJ-maatregel dient de jongere zich gedurende de proeftijd te houden aan de algemene en de bijzondere voorwaarden. Deze bijzondere voorwaarden zijn afgestemd op de jongere en de aard van het delict en houden vaak ambulante behandeling in waarbij de jeugdreclassering de voorwaarden bewaakt. De bijzondere voorwaarden worden via de rapporteur pro Justitia opgesteld in overleg met behandelaar of begeleider en beschreven in het rapport (‘op uitvoerbaarheid getoetste advies’). Ook voor de voorwaardelijke PIJ-maatregel geldt dat het rapport vertrekpunt dient te zijn voor behandeling en begeleiding. De tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke PIJ-maatregel vindt vaak regionaal plaats in ambulante jeugdforensische instellingen (poliklinisch of dagbehandeling). Indien de jongere binnen de proeftijd een nieuw strafbaar feit pleegt of de bijzondere voorwaarden niet nakomt, kan het OM vorderen dat de voorwaardelijke maatregel wordt omgezet in een onvoorwaardelijke maatregel.

Wat is een JJI?

JJI is een Justitiële Jeugd Inrichting. Hier verblijven jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar, met een uitloop naar maximaal 23 jaar. Er zijn aparte groepen voor jongens en meisjes. Nederland heeft twaalf justitiële jeugdinrichtingen. Een jeugdinrichting kan meerdere locaties op verschillende plaatsen hebben. In de jeugdinrichtingen verblijven jaarlijks ongeveer 7.300 jongeren. Sommigen slechts een paar dagen, anderen tot maximaal zes jaar.
Naast reguliere groepen, zijn er ook specialistische afdelingen voor jongeren die een behandeling nodig hebben waarvoor specifieke kennis vereist is.
Hieronder een overzicht van deze afdelingen.

• Forensische Observatie- en BegeleidingsAfdeling (FOBA): voor jongeren die in een psychische crisis verkeren en gestabiliseerd moeten worden;
• Licht verstandelijk gehandicapten (LVG-afdeling): voor jongeren met een laag IQ (tussen 55 en 80);
• Very Intensive Care (VIC-afdeling): voor jongeren die extra begeleiding nodig hebben als gevolg van een psychiatrische stoornis of persoonlijkheidsstoornis;
• ESP-afdeling: voor jongeren die een ernstige seksuele problematiek hebben;
• Individuele Traject Afdeling (ITA): voor jongeren die het proces op de groep zodanig verstoren dat zij een negatieve invloed hebben op hun groepsgenoten. Deze categorie komt terecht op een Individuele Traject Afdeling waar zij een individuele behandeling krijgen. 

Waarom is ForCA een unieke samenwerking?

Voor het eerst zitten de verantwoordelijke personen uit de praktijk en de wetenschap bij elkaar om de situatie te verbeteren rond jongeren die ernstige delicten plegen en die diagnostiek en behandeling nodig hebben. Weliswaar zijn er allerlei rapporten verschenen dat het beter moet, maar het moet ook in de praktijk beter, het moet georganiseerd worden. Daarom hebben dertien partners uit de forensisch psychiatrische zorg, de wetenschap, de justitiële jeugdinrichtingen en het NIFP praktische plannen gemaakt. Het is een praktisch kennisnetwerk.

Het motto is ‘samen zicht op perspectief’. Welk perspectief hebben we het hier over?

De ForCA partners weten samen meer en willen samen meer zicht krijgen op de mogelijkheden van diagnostiek, behandeling en nazorg van jongeren. Voor wie is wat mogelijk en voor wie wordt wat bereikt? Het gaat dus om meer zicht op het perspectief wat jongeren geboden kan worden. Dat weten we nu vaak niet.

ForCA spreekt van een verbetering van de PIJ maatregel. Wat kan er binnen de PIJ verbeterd worden?

De drie gronden van de PIJ, die alle aanwezig moeten zijn voor een advies aan de rechter of voor de rechter om hem op te leggen zijn erg algemeen: het misdrijf moet zwaar genoeg zijn, de veiligheid van personen of goederen moet in het geding zijn en het moet ten goede komen aan de ontwikkeling van de jongere. We weten nu niet voor wie de PIJ geëigend is, voor hij geadviseerd of opgelegd wordt, we weten niet wat wel en wat niet werkt en we weten niet goed wat er van jongens uiteindelijk terechtkomt. Is een detentie, PIJ of TBS beter of kan er ook ambulant behandeld worden? Dat dienen we eerst beter te weten.

En die verbetering denkt u te bereiken door betere advisering aan de rechtbank?

Natuurlijk, maar niet alleen. Het gaat om een goed advies aan de rechtbank maar ook om goede diagnostiek en een goed advies aan de (toekomstige) behandelaars van jongeren met een PIJ-maatregel. Het gaat om zeer moeilijke behandelingen. Die verbetering willen we ook bereiken door alle betrokken disciplines beter op te leiden, wetenschappelijke onderzoeksprogramma’s te integreren in de diagnostiek en behandeling en de kennis hierover beter toegankelijk te maken.

Hoe kan kennis delen nu tot recidive vermindering leiden?

Het gaat om een verscheidenheid aan kennis over delinquentie, veiligheid, diagnostiek, advisering, behandeling, risicotaxatie, resocialisatie, recidive. Slechts weinig mensen hebben veel kennis, velen hebben weinig kennis en bijna niemand heeft toegang tot die kennis. Daarbij moeten we veel meer weten. Als we weten wat werkt voor welke jongere en ook nog de kennis daarover kunnen delen zal dit tot recidive vermindering kunnen leiden. Kennis delen vereist ook een goed kennisbeheer en dat is een belangrijke doelstelling van ForCA.

Advisering gebeurt onder meer door het creëren van twee observatieafdelingen in een justitiële jeugdinrichting. Dit lijkt op de observatie voor volwassenen (in het PBC)?

ForCA is een initiatief voor jongeren en dit staat ook bij de twee observatie units centraal: het gezin van herkomst en het milieu van de jongere en de (jeugd)reclassering worden expliciet betrokken en het is meer gericht op behandeling. De enige overeenkomst met het Pieter Baan Centrum ligt daarin dat één unit zich zal concentreren op onderzoek en advisering pro Justitia. Hier worden jongeren onderzocht die gerichte observatie nodig hebben vanwege een ingewikkeld groepsdelict, een levens- en zedendelict, een delict dat veel maatschappelijke onrust heeft gegeven, moeilijk onderzoekbaar zijn (motivatie nodig, verzet, agressie), voor wie uitgebreid medisch onderzoek nodig is of voor wie mogelijk een TBS geëigend is. De andere observatieafdeling betreft onderzoek en advisering over jongeren met ernstige delicten en een PIJ-maatregel met langer lopende en moeilijke of gestagneerde behandelingen en mogelijke overplaatsing naar de TBS, GGZ, of een speciale afdeling in een justitiële jeugdinrichting.